Na sjevernim obroncima Ravne planine, u masivu Jahorine, nalazi se Vrelo Paljanske Miljacke. Već na prvi pogled ovo mjesto privlači bistrom hladnom vodom, šumom, mahovinom i nizom manjih slapova. Ipak, ispod površine odvija se proces koji je mnogo zanimljiviji nego što izgleda.
Ovdje voda doslovno stvara novi kamen.
Naučnici koji su istraživali staništa od evropskog značaja na području Jahorine izdvojili su Vrelo Paljanske Miljacke kao lokalitet aktivnog stvaranja sedre, odnosno tufa. Takvi izvori pripadaju posebnom evropskom tipu staništa označenom kao 7220 – Petrifying springs with tufa formation (Cratoneurion).
Kako voda postaje kamen?
Voda koja prolazi kroz krečnjačku podlogu rastvara dio minerala iz stijena. Kada podzemna voda izađe na površinu, mijenjaju se temperatura, pritisak i količina ugljen-dioksida u vodi.
Tada se iz vode počinje izdvajati kalcijum-karbonat.
On se taloži na kamenju, grančicama, lišću, ali posebno na mahovinama koje rastu uz vodu. Sloj po sloj, mineralni talog se povećava i vremenom nastaje porozna stijena koju nazivamo sedra ili tuf.
Zbog toga ono što danas izgleda kao obična mahovina prekrivena tankim mineralnim slojem može tokom vremena postati dio novog kamenog oblika.
Mahovina ima važnu ulogu
Posebno su zanimljive mahovine zajednice Cratoneurion. Naučni rad na području Paljanske Miljacke bilježi bogatu vegetaciju ovih mahovina, karakterističnu upravo za mjesta gdje se aktivno taloži sedra.
Drugim riječima, kamen ovdje ne nastaje odjednom.
Voda, minerali, mahovina i vrijeme zajedno grade novu stijenu.
Zato su ovakva staništa veoma osjetljiva. Promjena količine ili hemijskog sastava vode, zagađenje ili fizičko oštećivanje mahovine mogu poremetiti proces koji se razvija tokom dugog vremenskog perioda.
Proces je i danas aktivan
Jedan od najzanimljivijih podataka iz istraživanja jeste da se zona aktivnog stvaranja sedre nalazi oko 400 metara nizvodno od izvora Paljanske Miljacke. Autori posebno navode da je proces na toj lokaciji i danas aktivan.
Oko 200 metara nizvodno od vrela nalazi se i vodopad, što cijelom prostoru daje dodatnu geomorfološku i turističku vrijednost.
Samo vrelo nalazi se na oko 1.010 metara nadmorske visine, na sjevernim obroncima Ravne planine. Voda izvire kroz više jakih kraških izvora i tokom godine zadržava veoma nisku temperaturu.
Prirodna laboratorija podno Jahorine
Vrelo Paljanske Miljacke zato nije zanimljivo samo kao izletište ili mjesto na kojem nastaje jedna od dvije Miljacke.
To je i mala prirodna laboratorija u kojoj se pred našim očima može posmatrati proces stvaranja stijene.
Većina kamenja koje vidimo oko sebe nastala je prije hiljada ili miliona godina. Ovdje možemo posmatrati sasvim drugačiju priču: novi kamen još uvijek nastaje.
Voda teče, mahovina raste, minerali se talože — i priroda polako gradi sedru.
Više o samom lokalitetu, pristupu i prirodnim karakteristikama možete pročitati u našem tekstu Vrelo Miljacke: Skriveni dragulj Pala na obroncima Ravne planine.
Podno Jahorine postoji voda koja ne oblikuje samo stijene – ona ih i stvara.
0 Comment